Zmienne – val i var

Czym jest zmienna

Zmienna to nazwany pojemnik na wartość. Nadajesz mu nazwę, wkładasz do niego dane (np. liczbę albo tekst), a potem odwołujesz się do tych danych przez nazwę – zamiast wpisywać wartość za każdym razem.

fun main() {
    val imie = "Anna"      // pojemnik o nazwie imie, w środku tekst "Anna"
    println(imie)            // wypisze: Anna
    println("Cześć, " + imie)   // wypisze: Cześć, Anna
}

W Kotlinie zmienną deklarujemy jednym z dwóch słów kluczowych: val albo var. Wybór między nimi to jedna z najważniejszych decyzji, jaką podejmujesz przy każdej zmiennej.

val i var – dwa rodzaje zmiennych

fun main() {
    val stolica = "Warszawa"
    println(stolica)   // Warszawa
    // stolica zostaje "Warszawa" do końca programu
}

fun main() {
    var wynik = 0
    println(wynik)   // 0

    wynik = 10          // nadpisujemy nową wartością (bez val/var!)
    println(wynik)   // 10

    wynik = wynik + 5    // zwiększamy o 5
    println(wynik)   // 15
}

val nie da się zmienić

Próba nadpisania zmiennej val kończy się błędem już podczas pisania kodu – program nawet się nie uruchomi. To celowe zabezpieczenie: skoro coś ma być stałe, język tego pilnuje.

val pi = 3.14
pi = 3.15
// Błąd! val można
// przypisać tylko raz

var licznik = 0
licznik = 1
licznik = 2
// var można nadpisywać
// dowolnie wiele razy

Inferencja typów – Kotlin sam rozpoznaje typ

Każda zmienna ma swój typ – czyli rodzaj danych, jakie przechowuje (liczba całkowita, tekst, liczba z przecinkiem itd.). W Kotlinie najczęściej nie musisz typu podawać – język sam go odgaduje na podstawie wartości. To nazywa się inferencja typów.

val imie = "Anna"       // Kotlin widzi tekst  -> typ String
val wiek = 18           // liczba całkowita   -> typ Int
val wzrost = 1.75      // liczba z przecinkiem -> typ Double
val pelnoletni = true  // prawda/fałsz       -> typ Boolean

Mimo że nigdzie nie napisaliśmy słowa Int czy String, każda zmienna ma już ustalony typ i nie da się go później zmienić. Typy poznasz dokładniej w następnej lekcji – tu wystarczy wiedzieć, że Kotlin sam je przypisuje.

Jawne podanie typu

Typ możesz też podać samodzielnie – piszemy go po nazwie zmiennej, po dwukropku:

val wiek: Int = 18
var licznik: Int = 0
val imie: String = "Anna"

Najczęściej typ pomijamy (inferencja wystarcza), ale czasem warto go podać:

fun main() {
    val wynik: Int    // deklarujemy typ, wartość nadamy później
    wynik = 42          // przypisanie (dla val – tylko raz)
    println(wynik)      // 42
}

Nazewnictwo zmiennych

Dobra nazwa mówi, co zmienna przechowuje. W Kotlinie obowiązują zasady:

• Nazwy piszemy stylem camelCase: pierwsze słowo małą literą, kolejne wielką – np. wiekUcznia, liczbaPunktow.
• Nazwa zaczyna się od litery, nie może zawierać spacji ani zaczynać się od cyfry.
• Kotlin rozróżnia wielkość liter: wiek i Wiek to dwie różne nazwy.
• Wybieraj nazwy opisowe – łatwiej zrozumieć kod po czasie.

Kiedy val, a kiedy var

Prosta reguła, której warto się trzymać od początku:

Częste błędy

❌ Błąd 1: zmiana wartości val

val stawka = 100
stawka = 200
// Błąd! val tylko raz

var stawka = 100
stawka = 200
// OK

❌ Błąd 2: użycie zmiennej przed przypisaniem

val wynik: Int
println(wynik)
// Błąd! wynik nie ma
// jeszcze wartości
wynik = 5

val wynik: Int
wynik = 5
println(wynik)
// OK

❌ Błąd 3: próba zmiany typu

var liczba = 5
liczba = "pięć"
// Błąd! typ ustalony
// na Int przy pierwszej
// wartości

var liczba = 5
liczba = 10
// OK - wciąż liczba (Int)

❌ Błąd 4: literówka i wielkość liter w nazwie

val imie = "Ola"
println(Imie)
// Błąd! nie istnieje
// zmienna "Imie"

val imie = "Ola"
println(imie)
// OK

Podsumowanie

• val – wartość przypisywana raz (nie da się zmienić).
• var – zmienna, którą można nadpisywać dowolnie wiele razy.
• Słowo val/var piszemy tylko przy deklaracji; przy zmianie wartości używamy samej nazwy.
• Inferencja typów: Kotlin sam rozpoznaje typ z wartości – zwykle nie musisz go podawać.
• Typ podajemy jawnie po dwukropku (val wiek: Int = 18) m.in. gdy brak wartości początkowej.
• Nazwy piszemy stylem camelCase, opisowo; Kotlin rozróżnia wielkość liter.
• Dobra praktyka: zaczynaj od val, zmień na var tylko gdy wartość musi się zmieniać.

Zadania do wykonania

Zadania wykonaj w Kotlin Playground (play.kotlinlang.org).