Zakresy (ranges)

Czym jest zakres

Zakres opisuje ciąg kolejnych wartości od początku do końca. Tworzymy go operatorem ... Zapis 1..10 oznacza „wszystkie liczby od 1 do 10, włącznie z 10”.

val zakres = 1..10      // liczby od 1 do 10 (z 10)
println(zakres)            // 1..10
println(zakres.first)      // 1  – pierwsza wartość
println(zakres.last)       // 10 – ostatnia wartość

Zakres to pełnoprawna wartość – można go zapisać w zmiennej i używać wielokrotnie, np. do sprawdzania przynależności, o czym za chwilę.

in / !in – sprawdzanie przynależności

Najczęstsze zastosowanie zakresu to pytanie: „czy ta wartość mieści się w przedziale?”. Operator in daje true, gdy wartość należy do zakresu; !in – odwrotnie.

val wiek = 16

println(wiek in 1..18)    // true  – 16 mieści się w 1..18
println(wiek !in 1..18)   // false
println(25 in 1..18)      // false – 25 jest poza zakresem

Świetnie łączy się to z instrukcją if – do prostej walidacji danych:

val ocena = 4

if (ocena in 1..6) {
    println("Poprawna ocena")
} else {
    println("Ocena spoza skali!")
}

until – bez ostatniej wartości

Czasem chcemy zakres, który nie obejmuje ostatniej liczby. Służy do tego until: zapis 1 until 10 to liczby od 1 do 9 (czyli 10 jest pominięte).

println(9 in 1 until 10)    // true  – 9 należy (1..9)
println(10 in 1 until 10)   // false – 10 już NIE należy

downTo – zakres malejący

Operator .. zawsze idzie „w górę”. Żeby uzyskać zakres malejący (od większej do mniejszej wartości), używamy downTo.

val odliczanie = 10 downTo 1   // 10, 9, 8, ... 1
println(5 in odliczanie)            // true

step – co ile

Domyślnie zakres idzie co 1. Słowo step ustala krok – co ile wartości „przeskakujemy”. Działa zarówno z zakresem rosnącym, jak i z downTo.

val parzyste = 0..10 step 2      // 0, 2, 4, 6, 8, 10
val wSpadku  = 9 downTo 0 step 3 // 9, 6, 3, 0

Pełnię swoich możliwości step i downTo pokazują dopiero w połączeniu z pętlą for – zobaczysz to za moment.

Zakresy znaków

Zakresy działają nie tylko na liczbach, ale i na znakach (typ Char). Pozwala to wygodnie sprawdzić, czy znak jest np. małą literą albo cyfrą.

val znak = 'k'

println(znak in 'a'..'z')   // true  – mała litera
println(znak in 'A'..'Z')   // false – nie jest wielką literą
println('7' in '0'..'9')    // true  – cyfra

Zakresy w pętli for

Najczęściej zakresów używa się do powtarzania – żeby przejść po kolejnych wartościach. Pętlę for omówimy dokładnie w następnej lekcji, ale zobacz już teraz, jak ładnie współgra z zakresami:

for (i in 1..5) {
    print("$i ")        // 1 2 3 4 5
}
println()

for (i in 10 downTo 1 step 2) {
    print("$i ")        // 10 8 6 4 2
}

Częste błędy

❌ Błąd 1: a..b dla wartości malejących

println(5 in 10..1)
// false – 10..1 jest PUSTE,
// nic do niego nie należy

println(5 in 10 downTo 1)
// true

❌ Błąd 2: pomylenie .. z until (off-by-one)

// chcemy uwzględnić 10
println(10 in 1 until 10)
// false – until pomija 10

println(10 in 1..10)
// true

❌ Błąd 3: brak in przy sprawdzaniu

val x = 5
if (x == 1..10) {
    // Błąd! liczby nie da się
    // porównać do zakresu przez ==
}

val x = 5
if (x in 1..10) {
    println("w zakresie")
}

❌ Błąd 4: step zero lub ujemny

val z = 1..10 step 0
// Błąd! krok musi być
// większy od zera

val z = 10 downTo 1 step 2
// w dół z krokiem 2

Podsumowanie

• 1..10 tworzy zakres od 1 do 10 włącznie (operator ..).
• in / !in sprawdzają, czy wartość należy do zakresu (zwracają Boolean).
• until tworzy zakres bez ostatniej wartości (1 until 10 = 1..9); nowszy zapis to 1..<10.
• downTo daje zakres malejący; samo 10..1 jest puste.
• step ustala krok (co ile wartości), zawsze dodatni.
• Zakresy działają też na znakach: 'a'..'z', '0'..'9'.
• Zakresy najczęściej napędzają pętlę for (następna lekcja).

Zadania do wykonania

Zadania z wczytywaniem uruchamiaj w IntelliJ IDEA; pozostałe w Kotlin Playground.