Pola klasy i initUI() — porządek w kodzie

Czego się dziś nauczysz

Problem: wszystko w onCreate

Przypomnij sobie licznik sali z lekcji 05. Zmienne zadeklarowane w onCreate są lokalne — istnieją tylko wewnątrz tej metody. Dlatego funkcja pokazStan() musiała być napisana w środku onCreate: gdyby stała obok, nie widziałaby ani kontrolek, ani zmiennej osoby.

override fun onCreate(savedInstanceState: Bundle?) {
    super.onCreate(savedInstanceState)
    setContentView(R.layout.activity_main)

    val tvLicznik = findViewById<TextView>(R.id.tvLicznik)    // lokalne — widać je
    val btnPlus = findViewById<Button>(R.id.btnPlus)          // tylko w onCreate
    // … jeszcze trzy findViewById
    var osoby = 0

    fun pokazStan() { … }               // funkcja w funkcji
    btnPlus.setOnClickListener { … }    // listenery
    // … i tak dalej, 60 linii
}

Taki kod działa, ale ma trzy wady: onCreate robi wszystko naraz, trudno znaleźć konkretne miejsce, a żadnej części nie da się wydzielić do osobnej metody klasy.

Pola klasy

Pole to zmienna zadeklarowana w klasie, poza metodami. Widzą ją wszystkie metody tej klasy i istnieje tak długo, jak obiekt aktywności:

Słowo private oznacza, że pole jest prywatne dla tej klasy — żadna inna klasa go nie zmieni. Kontrolki i stan ekranu zawsze oznaczamy jako prywatne.

lateinit var

Pole na kontrolkę ma kłopot: w chwili tworzenia obiektu aktywności ekranu jeszcze nie ma — setContentView wykona się dopiero w onCreate. Nie można więc od razu przypisać kontrolki. Kotlin wymaga jednak, żeby każde pole miało wartość. Rozwiązaniem jest lateinit — „wartość przypiszę później, obiecuję, że przed pierwszym użyciem”:

class MainActivity : AppCompatActivity() {

    private lateinit var tvLicznik: TextView      // typ podany, wartości jeszcze brak

    override fun onCreate(savedInstanceState: Bundle?) {
        super.onCreate(savedInstanceState)
        setContentView(R.layout.activity_main)
        tvLicznik = findViewById(R.id.tvLicznik)  // teraz pole dostaje wartość
    }
}

Gdy złamiesz obietnicę i użyjesz pola przed przypisaniem, aplikacja zamknie się z czytelnym komunikatem: lateinit property tvLicznik has not been initialized.

Metoda initUI()

Wszystkie przypisania kontrolek zbieramy w jednej prywatnej metodzie initUI() (od initialize user interface — „przygotuj interfejs”). Wywołujemy ją w onCreate zaraz po setContentView:

private fun initUI() {
    tvLicznik = findViewById(R.id.tvLicznik)
    tvInfo = findViewById(R.id.tvInfo)
    btnPlus = findViewById(R.id.btnPlus)
    btnMinus = findViewById(R.id.btnMinus)
}

Gdy na ekranie pojawi się nowa kontrolka, dopisujesz dwie linie w dwóch przewidywalnych miejscach: pole na górze klasy i przypisanie w initUI().

Krótkie metody

Gdy kontrolki i stan są polami, każda część kodu może być osobną metodą klasy. onCreate zamienia się w spis treści:

override fun onCreate(savedInstanceState: Bundle?) {
    super.onCreate(savedInstanceState)
    setContentView(R.layout.activity_main)
    initUI()             // 1. znajdź kontrolki
    ustawZdarzenia()     // 2. podepnij listenery
    pokazStan()          // 3. pokaż stan początkowy
}

Nazwa metody to czasownik, który mówi, co ona robi. Listener zawiera najczęściej jedną linię: btnPlus.setOnClickListener { dodajOsobe() } — czytasz go jak zdanie.

Czy tak się pisze w 2026?

Licznik sali — wersja uporządkowana

Ten sam licznik osób co w lekcji 05: limit 10 osób, przyciski + i − wyłączają się na granicach, licznik czerwienieje przy komplecie, zerowanie przytrzymaniem. Układ XML jest bez zmian — skopiuj go z lekcji 05. Zmienia się tylko MainActivity.kt. Działanie aplikacji ma być identyczne — tak wygląda refaktoryzacja: lepszy kod, ten sam efekt.

Przygotowanie projektu

1. Otwórz projekt LicznikSali z lekcji 05 (albo utwórz nowy i skopiuj activity_main.xml z lekcji 05).
2. Podmień MainActivity.kt na kod poniżej. Uruchom i sprawdź, że wszystko działa jak wcześniej.

package pl.schoolit.liczniksali

import android.graphics.Color
import android.os.Bundle
import android.widget.Button
import android.widget.TextView
import androidx.appcompat.app.AppCompatActivity

class MainActivity : AppCompatActivity() {

    // ---------- kontrolki ----------
    private lateinit var tvLicznik: TextView
    private lateinit var tvInfo: TextView
    private lateinit var btnPlus: Button
    private lateinit var btnMinus: Button
    private lateinit var btnZeruj: Button

    // ---------- stan i stałe ----------
    private val limit = 10
    private var osoby = 0

    // ---------- start ekranu ----------
    override fun onCreate(savedInstanceState: Bundle?) {
        super.onCreate(savedInstanceState)
        setContentView(R.layout.activity_main)
        initUI()
        ustawZdarzenia()
        pokazStan()
    }

    private fun initUI() {
        tvLicznik = findViewById(R.id.tvLicznik)
        tvInfo = findViewById(R.id.tvInfo)
        btnPlus = findViewById(R.id.btnPlus)
        btnMinus = findViewById(R.id.btnMinus)
        btnZeruj = findViewById(R.id.btnZeruj)
    }

    private fun ustawZdarzenia() {
        btnPlus.setOnClickListener { dodajOsobe() }
        btnMinus.setOnClickListener { usunOsobe() }
        btnZeruj.setOnClickListener { tvInfo.text = "Przytrzymaj przycisk, aby wyzerować" }
        btnZeruj.setOnLongClickListener {
            zeruj()
            true
        }
    }

    // ---------- czynności ----------
    private fun dodajOsobe() {
        osoby++
        pokazStan()
    }

    private fun usunOsobe() {
        osoby--
        pokazStan()
    }

    private fun zeruj() {
        osoby = 0
        pokazStan()
    }

    // ---------- stan → ekran ----------
    private fun pokazStan() {
        tvLicznik.text = "$osoby / $limit"
        btnMinus.isEnabled = osoby > 0
        btnPlus.isEnabled = osoby < limit

        if (osoby == limit) {
            tvLicznik.setTextColor(Color.parseColor("#C62828"))
            tvInfo.text = "Sala pełna!"
        } else {
            tvLicznik.setTextColor(Color.BLACK)
            tvInfo.text = "Wolnych miejsc: ${limit - osoby}"
        }
    }
}

Co się zmieniło

Komentarze-nagłówki // ---------- … ---------- dzielą klasę na części. Nie są obowiązkowe, ale przy większych ekranach pomagają szybko znaleźć miejsce. Kolejność zawsze ta sama: pola → onCreate → initUI → ustawZdarzenia → czynności → wyświetlanie.

Zestawienie elementów

Zanim utkniesz

Zadania

W zadaniach 1–4 przerabiasz własne projekty z poprzednich lekcji. Po przeróbce aplikacja musi działać dokładnie tak samo jak przed nią. Wskazówkę otwórz dopiero wtedy, gdy utkniesz.

Co trzeba zapamiętać

• Zmienna lokalna żyje w jednej metodzie; pole klasy — w całej klasie, tak długo jak ekran.
• Kontrolki: private lateinit var nazwa: Typ, przypisywane w initUI() po setContentView.
• Stan: private var z wartością startową; stałe: private val.
• onCreate to spis treści: initUI(), ustawZdarzenia(), pokazStan().
• Listener wywołuje metodę-czasownik; jedna metoda = jedna czynność.
• Ten wzorzec to krok w stronę View Binding (lekcja 38), który zaleca dziś Google.

Dokumentacja: lateinit w Kotlinie, Modyfikatory widoczności.