`RadioButton` — jedna opcja z kilku

Rodzaj biletu, rozmiar koszulki, odpowiedź w teście — gdy z kilku możliwości wolno wybrać dokładnie jedną, używasz przycisków opcji. Zaznaczenie jednego automatycznie odznacza pozostałe z tej samej grupy. W tej lekcji nauczysz się tworzyć niezależne grupy, ustawiać wybór domyślny bez błędu przy starcie okna i jedną metodą znajdować zaznaczoną opcję.

XAML C# RadioButton GroupName Checked 90 min

CEL LEKCJI

Czego się dziś nauczysz

Zbudujesz grupę przycisków opcji, z której można wybrać tylko jedną.
Rozdzielisz opcje na niezależne grupy panelami albo właściwością GroupName.
Ustawisz opcję domyślną tak, żeby okno nie zgłosiło błędu przy starcie.
Napiszesz metodę, która zwraca zaznaczoną opcję z grupy.
Przeliczysz wynik na żywo po każdej zmianie wyboru.
Dobierzesz właściwą kontrolkę: RadioButton czy CheckBox.

TEORIA

Grupa przycisków opcji

MainWindow.xaml

<StackPanel Margin="15">
    <TextBlock Text="Rozmiar koszulki klasowej:" FontWeight="Bold"/>
    <RadioButton x:Name="RozmiarS" Content="S" Margin="0,4"/>
    <RadioButton x:Name="RozmiarM" Content="M" Margin="0,4"/>
    <RadioButton x:Name="RozmiarL" Content="L" Margin="0,4"/>
    <RadioButton x:Name="RozmiarXL" Content="XL" Margin="0,4"/>
</StackPanel>

Koszulka–□✕

Rozmiar koszulki klasowej:

kliknięcie „L” zaznaczy L i odznaczy M

RadioButton ma te same podstawowe elementy co CheckBox: Content, IsChecked typu bool? i zdarzenie Checked. Różnica: przyciski opcji stojące w tym samym panelu tworzą grupę — zaznaczenie jednego odznacza resztę. Użytkownik nie może odznaczyć opcji kliknięciem w nią samą; może tylko wybrać inną.

TEORIA

Kilka grup: panele i `GroupName`

Grupa powstaje na dwa sposoby:

Sposób	Jak działa
osobne panele	Każda grupa stoi we własnym `StackPanel` (lub innym panelu). Opcje z różnych paneli są od siebie niezależne.
`GroupName`	Opcje z tą samą wartością `GroupName` tworzą grupę — nawet gdy stoją w różnych panelach. Opcje z różnymi nazwami są niezależne, nawet w jednym panelu.

GroupName przydaje się, gdy układ okna nie pokrywa się z podziałem na grupy — np. w siatce, gdzie każdy wiersz to osobne pytanie ankiety:

MainWindow.xaml

<Grid Margin="10">
    <Grid.ColumnDefinitions>
        <ColumnDefinition Width="*"/>
        <ColumnDefinition Width="50"/>
        <ColumnDefinition Width="50"/>
    </Grid.ColumnDefinitions>
    <Grid.RowDefinitions>
        <RowDefinition Height="Auto"/>
        <RowDefinition Height="Auto"/>
    </Grid.RowDefinitions>

    <TextBlock Grid.Row="0" Text="Lekcje są ciekawe"/>
    <RadioButton Grid.Row="0" Grid.Column="1" GroupName="P1" Content="Tak"/>
    <RadioButton Grid.Row="0" Grid.Column="2" GroupName="P1" Content="Nie"/>

    <TextBlock Grid.Row="1" Text="Zadania są za trudne"/>
    <RadioButton Grid.Row="1" Grid.Column="1" GroupName="P2" Content="Tak"/>
    <RadioButton Grid.Row="1" Grid.Column="2" GroupName="P2" Content="Nie"/>
</Grid>

Wszystkie cztery przyciski stoją w jednym Grid. Bez GroupName tworzyłyby jedną grupę i w całej ankiecie dałoby się zaznaczyć tylko jedną odpowiedź.

TEORIA

Wybór domyślny

Dobra grupa ma od początku zaznaczoną jedną opcję — wtedy użytkownik nie może „zapomnieć” wyboru. Najprościej wpisać IsChecked="True" w XAML. Uwaga jednak na pułapkę z lekcji 14:

pułapka

<RadioButton Content="normalny" IsChecked="True" Checked="Opcja_Checked"/>
...
<TextBlock x:Name="Suma"/>   <!-- powstaje PÓŹNIEJ niż przycisk opcji -->

Zdarzenie Checked wywoła się w trakcie InitializeComponent(), gdy Suma jeszcze nie istnieje — Suma.Text = … zakończy program wyjątkiem NullReferenceException. Są dwa wyjścia:

ustawić wybór domyślny w konstruktorze, po InitializeComponent() — wtedy wszystkie kontrolki już istnieją;
na początku metody obsługi sprawdzić, czy potrzebne kontrolki nie są null, i jeśli są — zakończyć metodę.

TEORIA

Która opcja jest zaznaczona?

Przy dwóch opcjach wystarczy if. Przy większej grupie lepiej przejść pętlą po panelu i zwrócić zaznaczony przycisk. Taka metoda działa dla każdej grupy:

MainWindow.xaml.cs

// w panelu muszą być same przyciski opcji
private RadioButton? Zaznaczony(StackPanel grupa)
{
    foreach (RadioButton opcja in grupa.Children)
    {
        if (opcja.IsChecked == true)
        {
            return opcja;
        }
    }
    return null;        // nic nie zaznaczono
}

// użycie
RadioButton? rozmiar = Zaznaczony(Rozmiary);
if (rozmiar != null)
{
    Info.Text = $"Wybrano rozmiar {rozmiar.Content}";
}

Znak zapytania w RadioButton? mówi kompilatorowi, że metoda może zwrócić null. Dlatego przed użyciem wyniku sprawdzasz != null. Dane opcji — cenę, mnożnik, punkty — trzymasz w Tag, tak jak przy polach wyboru.

Przy grupach liczonych na żywo zwykle wystarczy samo Checked: gdy wybór przechodzi z jednej opcji na drugą, nowa opcja dostaje Checked, więc i tak przeliczasz wszystko.

TEORIA

`RadioButton` czy `CheckBox`?

Pytanie w formularzu	Kontrolka	Dlaczego
Rodzaj biletu	`RadioButton`	dokładnie jeden
Dodatki do pizzy	`CheckBox`	dowolnie wiele, także żaden
Akceptuję regulamin	`CheckBox`	jedno „tak / nie”
Płeć / forma zwracania się	`RadioButton`	jedna z kilku, opcja „nie podaję” też jest opcją
Lista 30 miast	ani jedno, ani drugie	za dużo opcji — lista rozwijana z lekcji 16

PRZYKŁAD

Biletomat komunikacji miejskiej

Pasażer wybiera rodzaj biletu, uprawnienia i strefę, a potem wpisuje liczbę biletów. Cena przelicza się przy każdej zmianie. Każda grupa ma od startu zaznaczoną opcję domyślną.

Biletomat MZK–□✕

Rodzaj biletu

jednorazowy (4 zł)

60-minutowy (5 zł)

24-godzinny (15 zł)

7-dniowy (45 zł)

Uprawnienia

normalny

ulgowy — uczeń (−50%)

Karta Dużej Rodziny (−37%)

Strefa

I — miasto

I + II — z gminą (×1,5)

Liczba biletów:

(1–10)

2 × 60-minutowy (5 zł), ulgowy — uczeń (−50%), strefa I + II — z gminą (×1,5)

Do zapłaty: 7,50 zł (3,75 zł za bilet)

Kupuję

bilet 60-minutowy ulgowy na dwie strefy, dwie sztuki

MainWindow.xaml — pełny plik

<Window x:Class="Lekcja15.MainWindow"
        xmlns="http://schemas.microsoft.com/winfx/2006/xaml/presentation"
        xmlns:x="http://schemas.microsoft.com/winfx/2006/xaml"
        Title="Biletomat MZK" Height="400" Width="640"
        ResizeMode="CanMinimize" WindowStartupLocation="CenterScreen">

    <Grid Margin="15">
        <Grid.RowDefinitions>
            <RowDefinition Height="Auto"/>
            <RowDefinition Height="Auto"/>
            <RowDefinition Height="*"/>
        </Grid.RowDefinitions>

        <!-- Trzy grupy: każda w osobnym panelu, więc GroupName nie jest potrzebne -->
        <UniformGrid Grid.Row="0" Columns="3">
            <Border BorderBrush="LightGray" BorderThickness="1" CornerRadius="6"
                    Padding="10" Margin="0,0,8,0">
                <StackPanel>
                    <TextBlock Text="Rodzaj biletu" FontWeight="Bold" Margin="0,0,0,6"/>
                    <StackPanel x:Name="Rodzaje">
                        <RadioButton x:Name="Jednorazowy" Content="jednorazowy (4 zł)" Tag="4"
                                     Margin="0,3" Checked="Opcja_Checked"/>
                        <RadioButton Content="60-minutowy (5 zł)" Tag="5"
                                     Margin="0,3" Checked="Opcja_Checked"/>
                        <RadioButton Content="24-godzinny (15 zł)" Tag="15"
                                     Margin="0,3" Checked="Opcja_Checked"/>
                        <RadioButton Content="7-dniowy (45 zł)" Tag="45"
                                     Margin="0,3" Checked="Opcja_Checked"/>
                    </StackPanel>
                </StackPanel>
            </Border>

            <Border BorderBrush="LightGray" BorderThickness="1" CornerRadius="6"
                    Padding="10" Margin="4,0">
                <StackPanel>
                    <TextBlock Text="Uprawnienia" FontWeight="Bold" Margin="0,0,0,6"/>
                    <StackPanel x:Name="Ulgi">
                        <RadioButton x:Name="Normalny" Content="normalny" Tag="100"
                                     Margin="0,3" Checked="Opcja_Checked"/>
                        <RadioButton Content="ulgowy — uczeń (−50%)" Tag="50"
                                     Margin="0,3" Checked="Opcja_Checked"/>
                        <RadioButton Content="Karta Dużej Rodziny (−37%)" Tag="63"
                                     Margin="0,3" Checked="Opcja_Checked"/>
                    </StackPanel>
                </StackPanel>
            </Border>

            <Border BorderBrush="LightGray" BorderThickness="1" CornerRadius="6"
                    Padding="10" Margin="8,0,0,0">
                <StackPanel>
                    <TextBlock Text="Strefa" FontWeight="Bold" Margin="0,0,0,6"/>
                    <StackPanel x:Name="Strefy">
                        <RadioButton x:Name="StrefaI" Content="I — miasto" Tag="100"
                                     Margin="0,3" Checked="Opcja_Checked"/>
                        <RadioButton Content="I + II — z gminą (×1,5)" Tag="150"
                                     Margin="0,3" Checked="Opcja_Checked"/>
                    </StackPanel>
                </StackPanel>
            </Border>
        </UniformGrid>

        <StackPanel Grid.Row="1" Orientation="Horizontal" Margin="0,15,0,0">
            <TextBlock Text="Liczba biletów:" VerticalAlignment="Center"/>
            <TextBox x:Name="Liczba" Text="1" Width="40" Margin="8,0" MaxLength="2"
                     TextChanged="Liczba_TextChanged"/>
            <TextBlock Text="(1–10)" Foreground="Gray" VerticalAlignment="Center"/>
        </StackPanel>

        <Grid Grid.Row="2" VerticalAlignment="Bottom">
            <Grid.ColumnDefinitions>
                <ColumnDefinition Width="*"/>
                <ColumnDefinition Width="Auto"/>
            </Grid.ColumnDefinitions>
            <StackPanel>
                <TextBlock x:Name="Opis" Foreground="DimGray"/>
                <TextBlock x:Name="Suma" FontSize="22" FontWeight="Bold"/>
            </StackPanel>
            <Button x:Name="Kup" Grid.Column="1" Content="Kupuję" Width="110" Height="36"
                    FontSize="14" VerticalAlignment="Bottom" Click="Kup_Click"/>
        </Grid>
    </Grid>
</Window>

MainWindow.xaml.cs — pełny plik

using System.Windows;
using System.Windows.Controls;

namespace Lekcja15;

public partial class MainWindow : Window
{
    public MainWindow()
    {
        InitializeComponent();

        // Wybór domyślny ustawiamy dopiero tutaj — wszystkie kontrolki już istnieją
        Jednorazowy.IsChecked = true;
        Normalny.IsChecked = true;
        StrefaI.IsChecked = true;
    }

    private void Opcja_Checked(object sender, RoutedEventArgs e)
    {
        Przelicz();
    }

    private void Liczba_TextChanged(object sender, TextChangedEventArgs e)
    {
        Przelicz();
    }

    private void Kup_Click(object sender, RoutedEventArgs e)
    {
        MessageBox.Show($"{Opis.Text}\n{Suma.Text}\n\nZbliż kartę do czytnika.",
                        "Płatność", MessageBoxButton.OK, MessageBoxImage.Information);
    }

    private void Przelicz()
    {
        // Przy starcie zdarzenia mogą przyjść, zanim powstaną wszystkie kontrolki
        if (Suma == null || Kup == null)
        {
            return;
        }

        RadioButton? rodzaj = Zaznaczony(Rodzaje);
        RadioButton? ulga = Zaznaczony(Ulgi);
        RadioButton? strefa = Zaznaczony(Strefy);

        if (rodzaj == null || ulga == null || strefa == null)
        {
            return;     // jeszcze nie wszystkie grupy mają wybór
        }

        if (!int.TryParse(Liczba.Text, out int liczba) || liczba < 1 || liczba > 10)
        {
            Opis.Text = "";
            Suma.Text = "Podaj liczbę biletów od 1 do 10";
            Kup.IsEnabled = false;
            return;
        }

        decimal cena = decimal.Parse($"{rodzaj.Tag}");
        decimal procentUlgi = decimal.Parse($"{ulga.Tag}");
        decimal procentStrefy = decimal.Parse($"{strefa.Tag}");

        decimal jeden = cena * procentUlgi / 100 * procentStrefy / 100;
        decimal razem = jeden * liczba;

        Opis.Text = $"{liczba} × {rodzaj.Content}, {ulga.Content}, strefa {strefa.Content}";
        Suma.Text = $"Do zapłaty: {razem:F2} zł ({jeden:F2} zł za bilet)";
        Kup.IsEnabled = true;
    }

    // Zwraca zaznaczony przycisk z panelu albo null, gdy żaden nie jest zaznaczony
    private RadioButton? Zaznaczony(StackPanel grupa)
    {
        foreach (RadioButton opcja in grupa.Children)
        {
            if (opcja.IsChecked == true)
            {
                return opcja;
            }
        }
        return null;
    }
}

Co dzieje się po kolei

Każda grupa ma własny panel z nazwą (Rodzaje, Ulgi, Strefy), więc trzy grupy są od siebie niezależne bez GroupName. Nagłówek grupy stoi poza tym panelem — w panelu są same przyciski opcji, więc foreach (RadioButton …) nie trafi na napis.
Wybór domyślny ustawia konstruktor, po InitializeComponent(). Każde przypisanie IsChecked = true wywołuje Checked i przeliczenie.
Pole liczby biletów ma w XAML Text="1", więc jego TextChanged przychodzi jeszcze w trakcie InitializeComponent(). Dlatego Przelicz zaczyna od sprawdzenia, czy Suma i Kup już istnieją.
Przelicz kończy pracę także wtedy, gdy któraś grupa nie ma jeszcze wyboru — przy starcie pierwsze Checked przychodzi, zanim zaznaczą się pozostałe grupy.
W Tag są liczby całkowite: cena w złotych i procenty. Cena biletu = cena × procent ulgi / 100 × procent strefy / 100. Dla biletu 60-minutowego ulgowego w dwóch strefach: 5 × 50 / 100 × 150 / 100 = 3,75 zł.
Opis zamówienia składa się z Content zaznaczonych opcji — nie trzeba powtarzać nazw w kodzie.
Przy złej liczbie biletów przycisk Kupuję jest nieaktywny, a zamiast kwoty widać podpowiedź.

Sprawdź trzy rzeczy

Przenieś trzy linie z IsChecked = true z konstruktora do XAML (IsChecked="True") i usuń warunek if (Suma == null …). Program zakończy się wyjątkiem przy starcie.
Dopisz wszystkim przyciskom opcji GroupName="Bilet". Trzy grupy staną się jedną — da się zaznaczyć tylko jedną opcję w całym oknie.
Wpisz liczbę biletów 0, potem 11, potem literę. Za każdym razem przycisk się wyłącza.

ELEMENTY WBUDOWANE

Zestawienie elementów

Element	Typ	Co robi
`RadioButton.Content`	`object`	Opis opcji; kliknięcie opisu też zaznacza opcję.
`IsChecked`	`bool?`	Czy opcja jest zaznaczona. W `if`: `== true`.
`GroupName`	`string`	Nazwa grupy; opcje z tą samą nazwą wykluczają się nawet w różnych panelach.
`Checked`	zdarzenie	Opcja została zaznaczona (także z kodu).
`Unchecked`	zdarzenie	Opcja została odznaczona, bo wybrano inną z grupy.
`RadioButton?`	typ	Typ, który może przyjąć wartość `null`.

CZĘSTE BŁĘDY

Zanim utkniesz

Zapis	Problem
dwie grupy w jednym `StackPanel` bez `GroupName`	Tworzą jedną grupę — wybór w jednej odznacza drugą.
`IsChecked="True"` + `Checked` zmieniające kontrolkę niżej w pliku	`NullReferenceException` przy starcie. Ustaw wybór w konstruktorze.
`foreach (RadioButton r in Panel.Children)`, gdy w panelu jest nagłówek	`InvalidCastException` na napisie. Nagłówek wyjmij z panelu.
brak wyboru domyślnego	Metoda szukająca zaznaczonej opcji zwróci `null` — obsłuż to albo zaznacz opcję na starcie.
`if (Normalny.IsChecked)`	CS0266 — `bool?`; dopisz `== true`.
jeden `RadioButton` „Zgadzam się”	Raz zaznaczonego nie da się odznaczyć. Pojedyncze „tak / nie” to `CheckBox`.

ZADANIA

Zadania

Każde zadanie wykonaj w nowym projekcie Aplikacja WPF. Każda grupa opcji powinna mieć wybór domyślny, chyba że treść mówi inaczej. Wskazówkę otwórz dopiero wtedy, gdy utkniesz.

ZAD 1Motyw okna★☆☆

Okno z krótkim tekstem powitania i grupą „Motyw”: Jasny, Ciemny, Wysoki kontrast (czarne tło, żółty tekst), Szkolny (granat i biel). Wybranie motywu od razu zmienia tło okna i kolor wszystkich napisów. Pod spodem druga, niezależna grupa „Rozmiar tekstu”: mały, średni, duży.

pokaż wskazówkę

Rozmiar czcionki ustawiony na oknie (FontSize) dziedziczą wszystkie napisy — jak w lekcji 05. Kolor tekstu też: Foreground okna.
Każda grupa może mieć jedną metodę Checked, która sprawdza, który przycisk jest zaznaczony.

ZAD 2Mini-quiz z sieci★☆☆

Trzy pytania z sieci komputerowych, każde z czterema odpowiedziami A–D (bez wyboru domyślnego). Przycisk Sprawdź jest aktywny dopiero, gdy na każde pytanie zaznaczono odpowiedź. Po sprawdzeniu poprawne odpowiedzi robią się zielone, błędne zaznaczenia — czerwone, a na dole pojawia się „Wynik: 2 / 3”. Przycisk Od nowa czyści zaznaczenia i kolory.

pokaż wskazówkę

Poprawną odpowiedź oznacz w XAML przez Tag="ok" — kod nie musi znać treści pytań.
Czyszczenie: IsChecked = false i przywrócenie koloru Foreground dla każdego przycisku.

ZAD 3Przelicznik temperatur★★☆

Pole na wartość i siatka 2 × 3 przycisków opcji: w lewej kolumnie grupa „Z” (°C, °F, K), w prawej grupa „Na” (°C, °F, K) — wszystkie w jednym Grid. Wynik przelicza się na żywo: „36,6 °C = 97,88 °F”. Gdy obie grupy wskazują tę samą jednostkę, wynik to ta sama wartość. Temperatura poniżej zera absolutnego daje komunikat „Poniżej zera absolutnego!”.

pokaż wskazówkę

Bez GroupName sześć opcji w jednym Grid to jedna grupa.
Najprościej: zamień wartość wejściową na °C, a potem z °C na jednostkę docelową. Zero absolutne to −273,15 °C.

ZAD 4Nadanie paczki★★☆

Gabaryt: A (do 8 cm, 12,99 zł), B (do 19 cm, 14,99 zł), C (do 41 cm, 17,99 zł). Sposób: paczkomat (cena gabarytu), kurier (+8 zł), odbiór w punkcie (+3 zł). Pole Waga w kg (do 25 kg) i pole wyboru Za pobraniem (+5 zł). Cena przelicza się na żywo. Przycisk Nadaj pokazuje podsumowanie i numer nadania złożony z litery gabarytu i godziny, np. „B-142305”.

pokaż wskazówkę

Cenę z groszami zapisz w Tag w groszach ("1299") i dziel przez 100 — unikniesz problemu przecinka i kropki.
Godzinę bez dwukropków da DateTime.Now.ToString("HHmmss").

ZAD 5Ankieta o lekcjach★★☆

Ankieta w formie tabeli: pięć stwierdzeń w wierszach i skala 1–5 w kolumnach (nagłówki kolumn: 1 = „zdecydowanie nie”, 5 = „zdecydowanie tak”). Każdy wiersz to osobna grupa, bez wyboru domyślnego. Pod tabelą „Odpowiedziano: 3 / 5”, a przycisk Wyślij jest aktywny dopiero przy komplecie. Po wysłaniu MessageBox pokazuje średnią ocen z jednym miejscem po przecinku.

Ankieta–□✕

12345 Lekcje są ciekawe Tempo jest dobre Zadania są zrozumiałe Przykłady pomagają Polecił(a)bym ten kurs

Odpowiedziano: 3 / 5

Wyślij

pokaż wskazówkę

Wszystkie przyciski stoją w jednym Grid, więc wiersze rozdziela GroupName, np. "P1"–"P5". Ocenę zapisz w Tag.
25 przycisków łatwiej utworzyć w pętli: GroupName = $"P{wiersz}", Grid.SetRow, Grid.SetColumn.

ZAD 6Test wiedzy krok po kroku★★★

Test z pięciu pytań wyświetlanych po jednym: numer („Pytanie 2 z 5”), treść i cztery odpowiedzi. Pytania, odpowiedzi i numery poprawnych odpowiedzi trzymaj w tablicach. Przyciski ◀ Wstecz i Dalej ▶ przechodzą między pytaniami, a program pamięta, co zaznaczono w każdym pytaniu. Na ostatnim pytaniu zamiast „Dalej” jest Zakończ. Po zakończeniu okno pokazuje wynik w procentach, ocenę (próg zaliczenia 50%) i numery pytań z błędną odpowiedzią.

pokaż wskazówkę

Cztery przyciski opcji są stałe — przy zmianie pytania zmieniasz tylko ich Content i IsChecked.
Odpowiedzi zapisuj w tablicy int[] z wartością -1 dla „brak odpowiedzi”. Zapisuj wybór przed przejściem do innego pytania.
Tablica odpowiedzi do pytań: string[,] (5 × 4) albo pięć tablic string[].

PODSUMOWANIE

Co trzeba zapamiętać

RadioButton — dokładnie jedna opcja z grupy. Opcje w jednym panelu tworzą grupę.
GroupName łączy lub rozdziela grupy niezależnie od paneli.
Wybór domyślny ustawiaj w konstruktorze po InitializeComponent() albo zabezpiecz metodę sprawdzeniem null.
Zaznaczoną opcję znajdziesz metodą z pętlą po panelu; dane opcji trzymaj w Tag.
Do przeliczania na żywo zwykle wystarczy Checked.
Jedno „tak / nie” lub wiele naraz — CheckBox; jedna z kilku — RadioButton.

Dokumentacja: Microsoft Learn — klasa RadioButton.

RadioButton — jedna opcja z kilku

Czego się dziś nauczysz

Grupa przycisków opcji

Kilka grup: panele i GroupName

Wybór domyślny

Która opcja jest zaznaczona?

RadioButton czy CheckBox?

Biletomat komunikacji miejskiej

Co dzieje się po kolei

Zestawienie elementów

Zanim utkniesz

Zadania

Co trzeba zapamiętać

`RadioButton` — jedna opcja z kilku

Kilka grup: panele i `GroupName`

`RadioButton` czy `CheckBox`?