Pętle for i foreach — powtarzanie z planem

Czego się dziś nauczysz

Przygotowanie: lekcje 01–16. Przewidywany czas: 45–90 minut z zadaniami. Przykłady wymagają .NET 8 lub nowszego, z włączonymi ImplicitUsings i Nullable.

Trzy części zapisane w jednym nawiasie

Pętla while z poprzedniej lekcji rozrzuca sterowanie licznikiem po trzech miejscach: deklaracja stoi przed pętlą, warunek w nawiasie, zwiększanie gdzieś w ciele. Łatwo o zapomnienie tego ostatniego — i o pętlę bez końca.

for zbiera wszystkie trzy części w jednym nawiasie, rozdzielone średnikami:

for (int numer = 1; numer <= 4; numer++)
{
    Console.WriteLine($"Stanowisko {numer}");
}

Kolejność jest zawsze ta sama i warto ją umieć wyrecytować: inicjalizacja → warunek → ciało → krok → warunek → ciało → krok → … aż warunek będzie fałszywy.

// dokladnie to samo, tylko rozsypane
int numer = 1;
while (numer <= 4)
{
    Console.WriteLine($"Stanowisko {numer}");
    numer++;        // latwo o tym zapomniec
}

Prześledź licznik na kartce

Zanim uruchomisz jakąkolwiek pętlę, przećwicz ją na kartce. Tabelka poniżej pokazuje, co dzieje się przy for (int i = 1; i <= 4; i++).

Zwróć uwagę na ostatni wiersz: po zakończeniu pętli licznik ma wartość o jeden większą od ostatniej użytej w ciele. To nie jest błąd — tak właśnie działa warunek sprawdzany przed obiegiem.

Krok nie musi wynosić jeden

for (int i = 0; i <= 10; i += 2)      // 0, 2, 4, 6, 8, 10
for (int i = 5; i >= 1; i--)          // 5, 4, 3, 2, 1
for (int i = 1; i <= 100; i *= 2)     // 1, 2, 4, 8, 16, 32, 64

Gdzie żyje licznik

Zmienna zadeklarowana w nawiasie pętli istnieje tylko w tej pętli. Po jej zakończeniu znika.

for (int i = 1; i <= 3; i++)
{
    Console.WriteLine(i);
}

// Console.WriteLine(i);   // BLAD CS0103: nazwa 'i' nie istnieje w tym kontekscie

Gdy wartość licznika jest potrzebna po zakończeniu pętli, deklarujemy go wcześniej:

int i;
for (i = 1; i <= 3; i++)
{
    Console.WriteLine(i);
}

Console.WriteLine($"Po petli i = {i}");   // Po petli i = 4

foreach — gdy indeks nie jest potrzebny

Czasem nie chodzi o liczenie, tylko o przejście po wszystkim, co jest w jakimś zbiorze. Wtedy pilnowanie indeksu to niepotrzebna robota — i kolejna okazja do pomyłki.

foreach (char litera in "KOT")
{
    Console.WriteLine(litera);
}

Czytamy to tak: „dla każdej litery w napisie KOT”. Pętla sama pobiera kolejne znaki i sama kończy pracę po ostatnim. Nie ma warunku, nie ma kroku, nie ma szans na wyjście poza zakres.

Przykład: plan turnieju

Wklej cały przykład do nowego projektu konsolowego jako Program.cs. Zanim uruchomisz — przewidź każdy wiersz wyniku.

Console.WriteLine("PLAN TURNIEJU");
Console.WriteLine(new string('=', 24));

// 1. numery stanowisk
for (int numer = 1; numer <= 4; numer++)
{
    Console.WriteLine($"Stanowisko {numer,2}: wolne");
}

// 2. odliczanie do startu
Console.Write("Start za: ");
for (int sekunda = 5; sekunda >= 1; sekunda--)
{
    Console.Write($"{sekunda}... ");
}
Console.WriteLine("teraz!");

// 3. suma punktow rund - licznik sluzy do liczenia, nie do wypisywania
int suma = 0;
for (int runda = 1; runda <= 5; runda++)
{
    suma += runda * 10;
}
Console.WriteLine($"Punkty do zdobycia: {suma}");

// 4. foreach po napisie - bez indeksu
Console.Write("Haslo rundy: ");
foreach (char litera in "ROBOT")
{
    Console.Write($"[{litera}]");
}
Console.WriteLine();

PLAN TURNIEJU
========================
Stanowisko  1: wolne
Stanowisko  2: wolne
Stanowisko  3: wolne
Stanowisko  4: wolne
Start za: 5... 4... 3... 2... 1... teraz!
Punkty do zdobycia: 150
Haslo rundy: [R][O][B][O][T]

Co dzieje się po kolei

• Pierwsza pętla generuje numery — nigdzie ich nie przechowujemy, powstają w chwili użycia.
• Druga liczy w dół: warunek sekunda >= 1 pasuje do kroku sekunda--. Zamiana jednego z nich dałaby zero obiegów albo pętlę bez końca.
• W trzeciej licznik nie trafia na ekran — służy wyłącznie do obliczeń. Suma 10 + 20 + 30 + 40 + 50 daje 150.
• Console.Write bez Line nie przechodzi do nowego wiersza — dlatego odliczanie mieści się w jednej linii.
• Zapis {numer,2} to wyrównanie do dwóch znaków z lekcji 13. Dzięki niemu numery stoją w kolumnie.
• foreach przechodzi po pięciu znakach napisu ROBOT — litera O pojawia się dwa razy, bo występuje w napisie dwa razy.

Pobierz Program.cs

Co robi każdy użyty element

Zanim utkniesz

Zadania

Co trzeba zapamiętać

• for zbiera w jednym nawiasie inicjalizację, warunek i krok — w tej kolejności.
• Warunek sprawdzany jest przed każdym obiegiem, także przed pierwszym: pętla może wykonać się zero razy.
• Po zakończeniu pętli licznik ma wartość o jeden dalszą niż ostatnia użyta w ciele.
• Krok musi zbliżać licznik do granicy z warunku — inaczej dostajesz zero obiegów albo pętlę bez końca.
• Licznik zadeklarowany w nawiasie istnieje tylko wewnątrz pętli.
• foreach przechodzi po wszystkich elementach bez indeksu; zmiennej iteracyjnej nie wolno zmieniać.

Dokumentacja: Microsoft Learn — temat tej lekcji.